آزمایش گاما گلوتامیل ترانس‌پپتیداز یا Gamma GT؛ کلید طلایی ارزیابی سلامت کبد و مجاری صفراوی

آزمایش خون آنزیم گاما گلوتامیل ترانس‌پپتیداز چیست؟

آنزیم گاما گلوتامیل ترانس‌پپتیداز (Gamma-Glutamyl Transferase) که به اختصار GGT یا GGTP نامیده می‌شود، آنزیمی است که عمدتاً در غشای سلول‌های اپیتلیال مجاری صفراوی و بافت کبد یافت می‌شود، هرچند مقادیر کمی از آن در کلیه‌ها و لوزالمعده نیز وجود دارد. این آنزیم نقش کلیدی در انتقال اسیدهای آمینه و پپتیدها در سراسر غشای سلولی و همچنین متابولیسم گلوتاتیون (یکی از قوی‌ترین آنتی‌اکسیدان‌های بدن) ایفا می‌کند. در شرایط عادی، مقادیر کمی از GGT در جریان خون گردش می‌کند، اما با آسیب به سلول‌های کبدی یا انسداد در مسیر صفرا، این آنزیم به مقادیر زیاد وارد جریان خون می‌شود.

این آزمایش به تشخیص چه بیماری‌هایی کمک می‌کند؟

سنجش سطح سرمی GGT یکی از حساس‌ترین بیومارکرهای آزمایشگاهی برای بررسی یکپارچگی ساختار کبد و عملکرد مجاری صفراوی است:

افتراق بیماری‌های کبدی از بیماری‌های استخوانی: اگر آنزیم آلکالین فسفاتاز (ALP) در آزمایش فردی بالا باشد، افزایش هم‌زمان GGT نشان می‌دهد منشأ آسیب، کبدی یا صفراوی است؛ چرا که برخلاف ALP، آنزیم GGT در بافت استخوانی ساخته نمی‌شود.

بیماری‌های انسدادی مجاری صفراوی: نظیر کلستاز، انسداد ناشی از سنگ کیسه صفرا، کلانژیت اولیه صفراوی (PBC) و تنگی مجاری.

بیماری کبد چرب: چه کبد چرب غیرالکلی (NAFLD/NASH) و چه کبد چرب ناشی از مصرف الکل.

هپاتیت حاد و مزمن: ناشی از عفونت‌های ویروسی (مانند هپاتیت B و C) یا عوامل خودایمنی و دارویی.

سیروز و تومورهای بدخیم کبد: متاستازهای کبدی یا کارسینوم هپاتوسلولار.

پایش مصرف الکل: GGT به عنوان یک شاخص بسیار حساس برای غربالگری، پایش و ارزیابی سم‌زدایی در سوءمصرف الکل کاربرد دارد.
شرایط قبل از انجام آزمایش

برای دستیابی به دقیق‌ترین نتایج در آزمایشگاه تشخیص طبی مهرآگین، رعایت نکات زیر پیش از نمونه‌گیری الزامی است:

ناشتایی: ترجیحاً ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی پیش از خون‌گیری رعایت شود (نوشیدن آب مجاز است).

پرهیز از مصرف الکل: از مصرف هرگونه نوشیدنی الکلی حداقل به مدت ۲۴ ساعت (و در صورت امکان چند روز) قبل از آزمایش خودداری شود، زیرا مقادیر اندک الکل نیز باعث القای سریع این آنزیم می‌شود.

کنترل داروها: برخی داروها سبب افزایش القایی سطح GGT می‌شوند. بیمار باید لیست کامل داروهای مصرفی (به‌ویژه داروهای ضدتشنج، استاتین‌ها و داروهای ضدالتهاب) را به اطلاع کادر آزمایشگاه و پزشک معالج برساند.

علل افزایش سطح GGT در خون

افزایش سطح سرمی GGT می‌تواند دلایل گوناگونی داشته باشد:

انسداد و التهاب سیستم صفراوی: افزایش شدید GGT در اثر استاز صفرا، سنگ‌های مجاری، کلانژیت یا فشارهای توده‌ای روی مسیرهای صفراوی ایجاد می‌شود.

آسیب هپاتوسیت‌ها و التهاب کبد: هپاتیت‌های حاد یا مزمن ویروسی، الکلی، خودایمنی و پیشرفت بیماری به سمت سیروز کبدی.

بیماری‌های متابولیک: کبد چرب غیرالکلی، سندرم متابولیک، مقاومت به انسولین و دیابت کنترل‌نشده.

القای آنزیمی ناشی از داروها: مصرف داروهایی چون فنوباربیتال، فنی‌توئین، کاربامازپین، داروهای کاهنده چربی خون و قرص‌های ضدبارداری خوراکی.

سایر شرایط بالینی: نارسایی احتقانی قلب، پانکراتیت حاد یا مزمن و بیماری‌های کلیوی می‌توانند در موارد خاص به افزایش ملایم GGT منجر شوند.

منابع علمی و معتبر (References)

Tietz Textbook of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics – Nader Rifai, Andrea Rita Horvath, Carl T. Wittwer (Saunders/Elsevier)
Henry's Clinical Diagnosis and Management by Laboratory Methods – Richard A. McPherson, Matthew R. Pincus (Elsevier)
Wallach's Interpretation of Diagnostic Tests – L. Michael Snyder, William M. Higgins (Wolters Kluwer)