دو هورمون طلایی در بررسی سلامت خانم ها

FSH و LH؛ کلیدهای طلایی در جعبه‌ابزار سلامت زنان
FSH (هورمون محرک فولیکول) و LH (هورمون لوتئینیزه کننده)، دو فرمانده اصلی در مغز (غده هیپوفیز) هستند که عملکرد تخمدان‌ها و چرخه قاعدگی را کنترل می‌کنند. این دو هورمون مانند یک تیم هماهنگ عمل می‌کنند تا تخمک‌گذاری انجام شود و بدن برای بارداری احتمالی آماده گردد.
در ادامه، راهنمای کاملی برای تفسیر و اهمیت این آزمایش‌ها در پنل هورمونی زنان آورده شده است.

چرا این آزمایش در پنل زنان حیاتی است؟ (اهمیت بالینی)
پزشکان با درخواست اندازه گیری همزمان این دو هورمون، به دنبال پاسخ سوالات مهمی درباره سیستم تولید مثل هستند:
بررسی ذخیره تخمدان: آیا تخمدان‌ها توانایی تولید تخمک با کیفیت را دارند؟ (به خصوص در سنین بالاتر).
تشخیص علل ناباروری: اختلال در این هورمون‌ها یکی از شایع‌ترین دلایل عدم تخمک‌گذاری است.
تشخیص سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS): عدم تعادل در نسبت LH به FSH یکی از نشانه‌های اصلی تنبلی تخمدان است.
بررسی یائسگی و پیش‌یائسگی: افزایش سطح این هورمون‌ها سیگنالی برای شروع یائسگی است.

علت‌یابی اختلالات قاعدگی: چرا پریود نامنظم یا قطع شده است؟ (آمنوره).
زمان طلایی برای نمونه‌گیری
از آنجا که سطح این هورمون‌ها در طول ماه به شدت نوسان دارد، زمان انجام آزمایش بسیار حیاتی است:
روز سوم سیکل قاعدگی: استاندارد طلایی برای سنجش ذخیره تخمدان و وضعیت پایه هورمونی، روز ۲ تا ۴ قاعدگی (معمولاً روز سوم) است.
شرایط ناشتایی: معمولاً نیازی به ناشتایی سخت‌گیرانه نیست، اما برای جلوگیری از تداخل ناشی از لیپمی (چربی خون) در سرم، توصیه می‌شود ۴ ساعت ناشتایی رعایت شود.

نکته مهم: اگر بیمار داروهای هورمونی (مانند قرص ضدبارداری) مصرف می‌کند، حتماً باید به اطلاع آزمایشگاه برساند.
تفسیر نتایج: زبان بدن شما چه می‌گوید؟
توجه: مقادیر نرمال بسته به کیت آزمایشگاهی و مرحله سیکل متفاوت است و تفسیر نهایی فقط باید توسط پزشک متخصص زنان انجام شود.
۱. افزایش سطح (High Levels)
FSH بالا: نشانه اصلی کاهش ذخیره تخمدان یا نارسایی زودرس تخمدان (POI) است. در دوران یائسگی، سطح FSH به طور چشمگیری بالا می‌رود زیرا مغز تلاش می‌کند تخمدان‌های غیرفعال را تحریک کند.
LH بالا: ممکن است در افراد مبتلا به تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) دیده شود (نسبت LH به FSH اغلب ۲ به ۱ یا ۳ به ۱ می‌شود). همچنین در یائسگی نیز بالا می‌رود.
۲. کاهش سطح (Low Levels)
FSH و LH پایین: معمولاً نشان‌دهنده مشکل در عملکرد غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس است. استرس شدید، کاهش وزن ناگهانی، ورزش‌های سنگین حرفه‌ای و یا بی‌اشتهایی عصبی می‌توانند باعث سرکوب این هورمون‌ها و قطع قاعدگی شوند.
سه رفرنس معتبر علمی (برای مطالعه بیشتر)

:UpToDate
Reference: Rosenfield, R. L. (2024). "Evaluation of the menstrual cycle and timing of ovulation." UpToDate
:The American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG)
Reference: ACOG Committee Opinion on Infertility Workup for the Women’s Health Specialist
:Mayo Clinic Laboratories
"Reference: Mayo Medical Laboratories. "FSH and LH in Reproductive Endocrinology